Esnafın alacağı çoğu zaman kötü niyetli müşteri yüzünden birikmez. Birikir çünkü kimse fark etmez: defterde duran rakam kendini hatırlatmaz, müşteri de borcunun ne kadar büyüdüğünü bilmez. İki taraf da unutur, sonra tutar konuşulması zor bir seviyeye çıkar.
Küçük tutarlar tehlikeli olanlardır. Yüz lira kimseyi rahatsız etmez, hatırlatmaya değmez görünür. Ama haftada üç kez tekrarlanan yüz lira iki ayda ciddi bir rakama ulaşır. O noktada hatırlatmak da zorlaşır, çünkü artık konuşma "küçük bir hatırlatma" olmaktan çıkmıştır.
Bu yüzden tahsilatın ilk kuralı sık ve küçük hatırlatmadır. Aylık ekstre göndermek, üç ay sonra büyük bir rakamla kapıya gitmekten hem daha kolaydır hem ilişkiyi zedelemez.
Müşterinin ödeme yapabileceği zamanı bilmek, tahsilatın yarısıdır. Maaşlı müşteride ayın ilk günleri, esnaf müşteride hafta sonu kapanışı, çiftçide hasat dönemi. Doğru zamanda yapılan hatırlatma "param yok" cevabı almaz.
Yanlış zamanda yapılan hatırlatma ise iki kez zarar verir: hem sonuç alınmaz hem müşteri sıkıştırıldığını hisseder.
En etkili hatırlatma, talep içermeyen hatırlatmadır: rakamı ve dökümü göndermek, yorum eklememek. "Hesabınızın dökümü ektedir" cümlesi, "borcunuzu ödemeniz gerekiyor" cümlesinden daha çok sonuç verir. Birincisi bilgi, ikincisi baskıdır; esnaf-müşteri ilişkisi baskıyı uzun süre taşımaz.
Döküm göndermenin ikinci faydası itirazı baştan bitirmesidir. Müşteri hangi gün ne aldığını görür; "bu kadar olamaz" konuşması hiç başlamaz.
Tahsilatta gözden kaçan nokta şudur: müşteri bazen ödemek ister ama o an nakit yoktur, dükkana uğramaya da fırsat bulamaz. Ödeme yolunu açık bırakmak — kart, havale, ödeme bağlantısı — tahsilat süresini belirgin biçimde kısaltır. Ödemenin önündeki engel çoğu zaman niyet değil, pratik zorluktur.
Uygulanabilir bir düzen şuna benzer:
Üçüncü madde en zorudur ama alacağın kontrolden çıkmasını engelleyen tek maddedir. Sınırı önceden koymak, sonradan "artık veremem" demekten kolaydır.
Bu düzenin hepsi tek bir şeye dayanır: kimin ne kadar borçlu olduğunu ve bu borcun ne zamandır durduğunu görebilmek. Kağıt defter bunu göstermez; hesabı okumak için defteri baştan sona taramak gerekir. Müşteri hesap programı sayfasında müşteri kartının ve bakiye sıralamasının nasıl çalıştığını görebilirsiniz.
Talep yerine bilgi gönderin: hesabın dökümünü, yorum eklemeden. Herkese aynı tarihte gönderilen düzenli bir ekstre kişisel bir sıkıştırma gibi algılanmaz ve ilişkiyi zedelemez.
Ayda bir düzenli ekstre çoğu esnaf için yeterlidir. Önemli olan sıklıktan çok düzenli ve herkese eşit uygulanmasıdır; istisna yapılan takip zamanla işlemez hale gelir.
Önce dökümle birlikte bir hatırlatma, ardından ödeme kolaylığı (parça parça ödeme veya ödeme bağlantısı) çoğu durumda sonuç verir. Hukuki yollar için bir avukata danışmanız gerekir; bu bir hukuki tavsiye değildir.
Yürüyen bakiye, WhatsApp ekstre, kartla tahsilat ve gün sonu raporu tek panelde. Kurulum yok, ilk yıl ücretsiz.
1 Yıl Ücretsiz Başla